Ynni i'r dyfodol.

Ynni glân, diogel

Diogelwch yr Adweithydd

Diogelwch yw’r brif flaenoriaeth yn nyluniad yr ABWR. Mae gan bŵer niwclear gofnod diogelwch rhagorol yn y DU ac mae’n parhau i weithredu ar draws 9 safle yng Nghymru, Lloegr a’r Alban.

Mae’r rhan fwyaf o orsafoedd niwclear yn gweithredu’n ddiogel gydol degawdau lawer o gynhyrchu. Fodd bynnag, mae digwyddiadau fel Fukushima yn 2011, yn ddealladwy iawn, yn rhoi ffocws manwl ar ddiogelwch. Mae ABWR y DU yn cwrdd â meini prawf diogelwch rhyngwladol sydd wedi’u hen sefydlu ac yn cynnwys nodweddion cynhwysfawr i sicrhau diogelwch bob amser, yn ystod gweithredu arferol a than ystod o amodau damwain posibl, o fân-ddigwyddiadau i ddigwyddiadau eithafol. Y nodweddion hyn yw un o’r meysydd allweddol a ystyrir dan yr Asesiad Dyluniad Generig (GDA). 

Darllenwch ragor am fesurau diogelwch UK ABWR, damweiniau difrifol a’r gwersi sydd wedi cael eu dysgu o Fukushima

Mae nodweddion diogelwch ABWR y DU yn seiliedig ar ddull gweithredu  Dyfnder o Amddiffyniad neu ‘fesurau diangen’. Mae hyn yn sicrhau fod sawl haen o ddiogelwch gyda phob haen wedi’i llunio i sicrhau diogelwch yn annibynnol ar ei gilydd.

Mae tri cham hanfodol er mwyn sicrhau a chynnal sefyllfa ddiogel wrth gau i lawr yn ystod ac yn dilyn argyfwng:

  1. I bob pwrpas, cau'r adweithyddion sydd ar waith a therfynu’r adwaith niwclear
  2. Oeri’r adweithyddion (sy’n cyrraedd tymheredd uchel wrth weithredu, a dal i oeri’r tanwydd a fydd yn parhau i gynhyrchu gwres ar gyfradd is ar ôl cau i lawr oherwydd lefelau uchel yr ymbelydredd sy’n bresennol)
  3. Sicrhau cyfyngiant parhaus ar ymbelydredd.
Fideo Gwybodaeth Diogelwch ABWR. Fideo yn seiliedig ar ddull gweithredu generig – bydd datblygiadau ar safleoedd unigol yn destun dyluniad penodol i’r safle

Gwnaed gwelliannau pellach i ddyluniad yr adweithydd gan gynnwys gwersi a ddysgwyd o ddamwain Fukushima  ym Mawrth 2011, gan ganolbwyntio’n benodol ar atal colli pŵer yn llwyr ar y safle ( Blacowt Llwyr yn yr Orsaf) a cholli pob opsiwn oeri (a elwir yn Suddiad Gwres Eithaf).

Cau adweithyddion sydd ar waith
Os bydd angen cau i lawr mewn argyfwng, caiff Rhodenni Rheoli eu gwthio’n syth i mewn yn hydrolig i’r adweithydd gan nitrogen ar wasgedd uchel, gan ei gau i lawr. Fel system wrth gefn, gall dŵr wedi’i hydreiddio â boron (dŵr wedi’i foradu) gael ei chwistrellu’n uniongyrchol ar graidd yr adweithydd gan y System Rheoli Hylif Wrth Gefn, sy’n atal yr adwaith ymhollti.

I oeri adweithyddion
Wrth weithredu’n arferol, caiff craidd ABWR y DU ei oeri  gan yr un cylchrediad dŵr ag sy’n digwydd i wneud i stêm droi’r tyrbin. I sicrhau oeri parhaus, boed wrth weithredu neu wrth gau i lawr, mae’n bwysig bod â chyflenwadau dŵr diogel, a phŵer i’r pympiau gylchredeg y dŵr hwn drwy’r adweithydd. Os collir oeri, caiff Systemau Oeri’r Craidd mewn Argyfwng eu gweithredu i chwistrellu oerydd i’r adweithydd. Mae pob cydran actif yn cael eu gyrru gan ffynonellau pŵer mewn argyfwng sydd ar gael hyd yn oed os collir pŵer oddi ar y safle.

Mae gan ABWR y DU ystod o opsiynau chwistrellu dŵr, ac os collir oeri arferol, gellir oeri’r adweithydd gan ddefnyddio pympiau cludadwy y gellir eu cludo i’r safle o storfa offer gerllaw y bydd gweithredwr y safle'n ei chynnal.  Ceir hefyd opsiynau niferus ar gyfer pweru’r systemau oeri, gan gynnwys ffynonellau pŵer wrth gefn wedi’u hamgáu mewn adeiladau a ddiogelir rhan llifogydd, a’r gallu i redeg oddi ar ffynonellau pŵer eraill. Mae’r systemau oeri hyn hefyd yn darparu cefnogaeth i barhau i oeri’r Pwll Storio Hen Danwydd (SFSP) sy’n cadw’r hen danwydd mewn cyflwr diogel.

Rheoli deunyddiau ymbelydrol
Mae gan ABWR y DU haenau niferus i ddal a rheoli deunyddiau ymbelydrol. Lluniwyd y rhain i sicrhau, os ceir digwyddiad, y caiff pob deunydd peryglus posibl eu cynnwys yn ffisegol o fewn adeilad yr adweithydd.

Y tanwydd a ddefnyddir yn yr ABWR yw tanwydd wraniwm deuocsid coeth a wnaed o ddeunydd tebyg i cerameg. Mae’r rhan fwyaf o’r ymbelydredd yn aros wedi’i gloi o fewn y deunydd ceramig hwn yn ystod gweithredu. Cynhwysir y deunydd tanwydd o fewn cynwysyddion â chladin metel o ansawdd uchel na fyddant yn gollwng yn y rhan fwyaf o amgylchiadau, hyd yn oed yn dilyn damwain. Mae’r ABWR yn defnyddio un o’r dyluniadau tanwydd mwyaf blaengar yn y byd, a ddatblygwyd gyda 50 mlynedd o brofiad a gwelliannau gweithredu, ac mae wedi’i beiriannu i’r ansawdd uchaf. Yna gosodir y cynwysyddion tanwydd y tu mewn i rwystrau niferus, a’r cyntaf o’r rhain yw'r Cynhwysydd Gwasgedd Adweithydd (RPV).

Mae’r Cynhwysydd Gwasgedd Adweithydd ei hun yn llestr dur wedi’i weldio, a luniwyd i wrthsefyll tymheredd a gwasgedd eithriadol uchel, ymhell tu hwnt i weithrediad arferol yr adweithydd.

Fe’i cynhwysir o fewn Cynhwysydd Concrid Cyfnerthedig (RCCV). Os digwydd i ddeunyddiau peryglus gael eu rhyddhau o’r RPV, sy’n annhebygol iawn, byddant yn cael eu cadw o fewn yr RCCV a ddim yn cael eu rhyddhau i’r amgylchedd ehangach. Mae’r RCCV yn cynnwys leinin dur y tu mewn i strwythur concrid cyfnerthedig, a luniwyd i wrthsefyll ffactorau allanol megis pwysedd, gwres a difrod eithriadol.

Mae’r RCCV ei hun y tu mewn i adeilad yr adweithydd, gan ddarparu trydydd rhwystr rhwng yr ymbelydredd a’r amgylchedd y tu allan.

RCCV Reinforced Concrete Containment Vessel
RRCCV (Cynhwysydd Concrid Cyfnerthedig) wedi’i amlinellu mewn glas. Am fwy o wybodaeth cliciwch yma

Ochr yn ochr â’r meysydd allweddol hyn, mae nifer eang o gyfleusterau hyblyg ac effeithiol i helpu i sicrhau y gweithredir yn ddiogel.

Countermeasures for flooding - back up buildings at higher levels, water proof doors and water proof penetrations
Gwrthfesurau ar gyfer llifogydd
Alternative heat removal system - lorry with pump and hose connections and a plate heat exchanger connected to cooling water
System arall i waredu gwres
Mobile equipment - fire trucks, power trucks and construction machinery
Offer symudol

Gwersi a ddysgwyd yn dilyn Fukushima

Mae ABWR y DU wedi cael budd o ddatblygiad parhaus pob cenhedlaeth o BWR drwy wella dyluniad a phrofiad gweithredu helaeth a gafwyd yn Siapan ac yn rhyngwladol.

Mae hyn wedi arwain at welliannau yn nhermau diogelwch, agweddau amgylcheddol, diogeledd a pherfformiad gweithredol. Darperir crynodeb o welliannau dylunio ers y genhedlaeth gynnar o BWR hyd at yr ABWR cyfredol yn ein tudalen ‘llyfrgell ddogfennau GDA’, a elwir ‘Genesis Dyluniad ABWR'. Darperir hefyd ddisgrifiad cyffredinol mwy manwl o ddyluniad generig ABWR, ‘Disgrifiad Cyffredinol o Offer’.

Yn dilyn y digwyddiadau yng Ngorsaf Bŵer Niwclear Fukushima Dai'ichi, mae’r offer gweithredu presennol wedi bod yn destun proses drylwyr o werthuso i gadarnhau gwytnwch y dyluniad yn erbyn digwyddiadau eithafol (cyfeirir at hyn yn rhyngwladol fel Profion Pwysau. Mae’r gwersi a ddysgwyd o’r gwerthusiad hwn wedi arwain at welliannau pellach i orsafoedd presennol ac mae’r gwersi hyn a ddysgwyd hefyd wedi arwain at rai gwelliannau ychwanegol o ran dyluniad i'w hystyried ar gyfer ABWR y DU.

Darperir crynodeb o allu dyluniad ABWR sylfaenol i ymdopi â digwyddiadau eithriadol o anaml mewn dogfen o'r enw ‘Gwytnwch y Dyluniad yn erbyn Digwyddiadau o Fath Fukushima’. Mae crynodeb lefel uchel o ddyluniad ABWR y DU o ran ymdopi â digwyddiadau cynyddol ddifrifol, o atal gweithredu annormal i liniaru canlyniadau radiolegol yn dilyn damweiniau toddi’r craidd, yn cael ei darparu mewn dogfen o’r enw ‘Cysyniad Dylunio ABWR y DU’.Gellir gweld y ddwy ddogfen ar ein tudalen llyfrgell GDA.

Mae dyluniad ABWR y DU yn gadarn iawn a gall wrthsefyll unrhyw ddigwyddiadau allanol neu amodau amgylcheddol y gellid o bosibl ddisgwyl iddynt ddigwydd yn ystod oes yr orsaf. Yn dilyn y digwyddiadau yng ngorsaf bŵer niwclear Fukushima Dai’ichi yn Siapan ym Mawrth 2011, gwnaed gwelliannau pellach i’r dyluniad mewn ymateb i wersi a ddysgwyd, i warchod yn erbyn digwyddiadau eithafol ac i gynyddu hyblygrwydd ymateb pe digwyddai'r annisgwyl.

Mae gan ABWR y DU fodd o gysylltu â ffynonellau pŵer allanol a ffynonellau dŵr oeri ar gyfer adeilad yr adweithydd i sicrhau y gellir parhau i gynnal oeri ar gyfer yr adweithydd a'r Pwll Storio Hen Danwydd. Mae’r rhain yn darparu yswiriant pellach yn erbyn Blacowt Llwyr yn yr Orsaf (SBO) a Cholli Suddiad Gwres Eithaf (LUHS). Yn ogystal, rôl allweddol y swyddogaethau hyn sydd wedi’u gwella yw sicrhau cyflenwad dŵr ac oeri hirdymor ar gyfer yr adweithydd, cyfanrwydd yr RCCV a’r Pwll Storio Hen Danwydd (SFSP) pe digwydd i bŵer oddi ar y safle a modd oeri gael eu colli am gyfnodau estynedig.

Bydd disgwyl i weithredwr y safle gynnwys mesurau megis cadw generaduron wrth gefn mewn adeiladau sy'n dal dŵr a gosod canolfannau rheoli mewn argyfwng ar dir uchel, yn y dyluniad penodol i’r safle, darpariaethau sydd ymysg y gwersi a ddysgwyd cyn ac yn dilyn y digwyddiad yn Fukushima ac sy’n cael ystyriaeth yn nyluniad ABWR y DU.

Bwydlen